Paar kilometer voor Vientiane, Laos
Langzaam maar heel zeker zien we het einde in zicht komen. Elke trap, elke zweetdruppel brengt ons dichter bij Vientiane, daarmee dichter bij Bangkok en daarmee dichter bij Krimpen. In 1995 fietsten we hier ook al rond en onderweg komen herinneringen van die tocht weer naar boven. We worden wat emotioneel, zuchten veel en hebben het over "toen" en "vroeger". In al die jaren hebben we door zo verschrikkelijk veel landen gefietst en toch zien we telkens weer wat nieuws bij elkaar. De wereld is veranderd, het reizen is veranderd, wij zijn veranderd. Het zoeken lijkt nooit over te gaan, het vinden ook niet.
Gelukkig heeft Laos een goed middel voor een tanende gemoedsrust, Laos Whiskey! Geen idee wat voor vocht er naast heel veel alcohol precies in zit maar de vaste toestand is goed waar te nemen. Ogen dicht en drinken…..in een keer achterover. Je gaat er geen meter beter van fietsen en echt lekker is het ook niet maar de gesprekken met elkaar worden wel beter. En wellicht is dat wat reizen zo waardevol maakt.
In Nederland wachten weer veel nieuwe projecten op ons. En daar hebben we zin in. Reizen is meer dan verplaatsen, het is voor ons ook een manier om het leven in Nederland van een afstand te bekijken om te zien of we het de afgelopen periode "goed" hebben gedaan en wat we de komende tijd gaan veranderen. Het is een reflectie van jezelf, een moment waarop je na kunt gaan of je geen afslagen hebt gemist. En om erachter te komen dat het leven bijzonder waardevol is. En daar drinken we op.
"Ik drink op de mensen, die bergen verzetten, die door blijven gaan met hun kop in de wind. Ik drink op de mensen die met vallen en opstaan, blijven geloven met het geloof van een kind"

Onderweg, Laos
De kinderen van Laos zijn voor veel reizigers een van de meest mooie herinneringen aan het land. Voor hen lijkt het leven een groot feest te zijn. Om een niet lachend kind tegen te komen moet je echt je best doen. Je moet zoeken, doorzetten, niet opgeven. Ze zijn er wel maar het is meer een tussenpauze. Een pauze van het lachen naar het kijken om daarna weer te lachen. Er wordt gelachen tijdens het dragen van twee volle emmers water, tijdens het werken in de rijstvelden waar ze tot hun knieen in de modder staan, tijdens het hoeden van kuddes waterbuffels, tijdens het opvoeden van hun jongere broertjes en zusjes. En natuurlijk wordt er veel gelachen wanneer twee blanken op de fiets voorbij komen zweten. Laos is echt een land voor pessimisten. Wie die toestand volhoudt is niet meer te redden.
En wij? Een grote glimlach op onze gezichten.

Luang Prabang, Laos
Laos is een schitterend land met schitterende mensen. Alles lijkt leuk, iedereen lijkt te lachen. Sawadee! klinkt het overal. We zijn bijna verliefd, elke glimlach is raak.
Bij een van de grotten in de buurt van de stad Luang Prabang staan twee lieve meisjes met een zelfgemaakt kooitje. Daarin een half dood vogeltje. Te koop voor een nikkel of een cent, voor wat je wilt geven. De vleugeltjes doen het niet meer en het snaveltje is kapot gepikt. In Nederland zou dit al heel snel de stempel "dierenmishandeling" krijgen.
maar Laos is niet Nederland en achter elke glimlach schuilt meer dan een verkoopverhaal. De kleding van de meisjes is vies en kapot, de blote voeten vertonen wondjes en kloven en hoewel het verkopen van vogeltjes voor de meisjes nu nog een spel lijkt is het voor de moeder een bittere ernst. Vanuit de jungle is ze met haar dochters komen lopen naar de plek waar geld als water lijkt te stromen. Natuurlijk, Europese toeristen klagen al snel over dierenmishandeling maar Aziatische toeristen hebben daar veel minder problemen mee dus kan ze af an toe via haar meiden een vogeltje kwijt aan een Thai of een Chinees. Ik klik, maak een foto, luister naar het verhaal en kan alleen een vogeltje kopen om vrij te laten.

Yunnan, China
Chinezen werken zich te pletter. Dat is het beeld wat wij Nederlanders vaak hebben. De economie van China groeit en dat komt omdat de Chinezen harder werken dan wij dus verdienen ze het om "rijk" te worden.
Hoewel we zonder meer vinden dat elk mens het verdient om rijk te worden, is het niet zo simpel zoals de bovenstaande stelling. Chinezen in het algemeen werken niet bijzonder veel harder dan wij. Sterker nog, veel Chinezen voeren de hele dag geen klap uit. Men drinkt wat thee, speelt een spelletje, vergokt het huishoudgeld en ‘s avonds wordt er lekker gedronken. En natuurlijk, daar tussendoor wordt er gewerkt. Maar de enorme produktiviteit die in Nederland tussen half acht en vijf uur wordt bewerksteld, halen veel Chinezen bij lange na niet. Dat kan ook niet want werk en prive gaat in China op het platteland vaak naadloos in elkaar over.
De grote economische groei wordt niet veroorzaakt door het harder laten werken van de Chinezen maar door het gebruiken van de mogelijkheden van het land. Dat is de afgelopen jaren niet of nauwelijks gebeurd en dat gebeurt nu wel. Van een land waar het "maken van geld" als misdaad werd gezien, is het nu een land waar geld de nieuwe godsdienst is. En in dat klimaat is er heel veel mogelijk. Op dit moment is er voor elke Chinees wat "te halen". En zo lang dat het geval is, zal het land relatief stabiel blijven groeien. De uitdaging begint wanneer de economie op het nivo van Europa en Amerika is en de rek eruit is. Dan zal China niet meer kunnen profiteren van de lage lonen en zal het op eigen kracht verder moeten. Op dat moment treden er natuurlijk tegenreacties op bij de bevolking. Er is minder te halen dus zullen sommigen gaan morren. Heel benieuwd hoe een eenpartijensysteem daarmee om zal gaan.

Jinghong, Yunnan, China
We dalen af. Na 3,5 maand op zo rond de 3 a 4000 meter gezeten te hebben, duiken we de jungle in. Eindeloze hoogvlaktes, koude, sneeuw en hagel laten we voorlopig achter ons. Het is tijd voor wat heters. Met het verstrijken van de kilometers verandert de vegetatie mee. Graslanden worden naaldbossen die later overgaan in dikke, vochtige jungle waar achter elke bossage minstens een olifant of in ieder geval een boa constructor lijkt te zitten. Wanneer we de bosjes in duiken voor het loslaten van onze behoeftes schieten aan alle kanten schimmen weg. De jungle beweegt en maakt geluid. De jungle leeft. Het is een gelukkig weerzien. We hebben al op veel plekken op de aarde door de jungle gefietst en altijd lijkt het alsof we worden opgenomen door de natuur. Vaak is dat ook letterlijk. Door de warmte en de hoge vochtigheid gaat het ontbinden van lichamen bijzonder snel. Een dode hond langs de kant van de weg is binnen een mum van tijd opgegeten door allerlei verschillende insecten die Lisette de kriebels geven en vaak ook terecht. Een jungle is meer dan een lekker groot bos. Het is een levend lichaam waar elke plant of dier onderdeel van uitmaakt…. en wij dus ook.

Ergens onderweg in Yunnan, China
En daarom vinden we het reizen op de fiets leuk! Dat klinkt gek wanneer het om een begrafenis gaat en nu ik het terug lees klinkt het inderdaad erg gek. Maar wanneer je de term "leuk" wat breder oppakt is het wel zo. Geboren worden en doodgaan, de zekerheden in het leven, is in elke cultuur een belangrijke mijlpaal en zo ook in China.
Onderweg komen we een begrafenisstoet tegen. Mannen met het overleden lichaam voorop, de vrouwen daarachter. Ook bij de dood is er onderscheid. Plotsklaps beginen de mannen met het lijk te rennen. Een paar jongelui zorgen voor het vuurwerk, letterlijk. Om de paar meter worden banden met rotjes afgestoken. Bij voldoende afstand zakken de vrouwen ineen en beginnen onbeschrijfelijk te wenen. Een oud woord maar hier wel van toepassing. Het lijkt alsof het lichaam van de overledene los gerukt moet worden van de vrouwen. Een vrouw weent het hardst maar de anderen doen dapper mee. Hoewel het verdriet naar alle waarschijnlijkheid echt is, ontkomen we niet aan de indruk dat hier ook een stuk cultuur meespeelt. Ingetogenheid zoals in Nederland zo gebruikelijk is, en vaak als gepast wordt gezien, is hier totaal onbekend. De overledene gaat niet geruisloos heen.
Terwijl de vrouwen achterblijven, rennen de mannen met het lichaam naar de laatste rustplaats. En daarmee komen ook de vrouwen tot rust.
 

Dali, Yunnan, China
Tsjonge, wat kunnen de Chinezen poetsen! Als het moet zijn ze in staat om van elk bouwwerk een glimmend museum te maken. En zodra het om toerisme gaat zijn de Chinezen tot veel in staat. Met de explosief groeiende welvaart groeit ook het toerisme enorm. Na de culturele revolutie, waarbij elke uiting van geloof letterlijk de grond in werd geboord, wordt nu alles wat met spiritualiteit te maken heeft ten gelde gemaakt. Tempels trekken bezoekers en bezoekers willen betalen, grof betalen.
Vlak bij de toeristenplaats Dali staat achter de beroemde drie pagodes op een heuvel een enorm tempelcomplex. Toergroepen worden door dames in "traditionele" klederdracht, uitgerust met luidspreker, petjes voor de groep en vlaggetje voor haar zelf, rond geleidt door de tempelgebouwen. Rond de tempels rijden electrische treintjes waarmee de vermoeide bezoeker naar het volgende hoogtepunt wordt gebracht. En daar tussendoor wordt er gepoetst, geboend, geverfd, mooi gemaakt.
En ach, het is ook mooi. Maar schoonheid alleen is niet voldoende om een tempel een tempel te laten zijn. Een tempel is een gebruiksvoorwerp en dat is hier totaal vergeten. Het is om te kijken, niet om aan te raken. Het is om door geimponeerd te raken, niet om spiritueel geraakt te worden.

Yunnan, China
52 cm! Dat kan toch niet? Bij een chinees? Zulke kleine mannetjes?
Echt heet is het niet. Zo rond de 30 graden. Maar de vochtigheid zorgt ervoor dat we maar moeilijk kunnen slapen en het vooruitzicht dat we morgen hier de hele dag moeten blijven is ook niet bevordelijk voor een goede nachtrust. Daar komt bij dat Marco’s mannelijkheid een flinke deuk heeft opgelopen door de condooms op het tafeltje. Op het rode pakje staan naast veel voor ons onbegrijpelijke tekens de cijfers 5 en 2 met daarachter "cm". De conclusie is snel getrokken, de mannelijke chinees heeft veel in huis. Het hijgen en steunen in de kamer naast ons onderschrijft dat nog maar eens.
Goedkope Chinese hotels zijn vooral plekken waar mannen komen. In ieder geval in eerste instantie. Vlak na aankomst wordt er geklopt op de deur of gaat de telefoon over waarna een vriendelijke dame vleiende woorden spreekt waarna er zaken gedaan kunnen worden. Een man met een vrouw, vele mannen met een vrouw, vele vrouwen met een man. Alle combinaties zijn mogelijk en omdat een hotel maar zo rond de 3 euro kost blijft er voldoende geld over voor wat vertier.
Drie euro is niet veel maar het is ook niet veel. Zodra je een bed of een tafeltje verplaatst springt de viezigheid daarachter vandaan. Gebruikte condooms, spinnenrag, onbegrijpelijke vlekken op de muren. Asbakken vol met peuken, witte handdoeken met bruine stukken en alles lijkt kapot of kapot te gaan.
En na dagen fietsen moeten we ergens rusten. En dat rusten gebeurt dus hier. Op het matras met zeiltje, sippend aan lauw bier en met het vooruitzicht dat we morgen weer verder kunnen.

Dali, Yunnan, China
Tibet, vaarwel. In de plaats Dali aangekomen is het voor ons echt duidelijk dat we Tibet voorlopig achter ons hebben gelaten. De minderheden die in dit gebied wonen hebben weliswaar relaties met de Tibetanen maar vooral meer met de Thai, de Burmezen en de Laotianen.
Wat Tibet vooral markeerde waren de toeristen die het helemaal "gevonden" hadden in Tibet. Die het licht hadden gezien, vanaf dat moment wisten hoe het leven eruit zou moeten zien. Met grote stelligheid konden vertellen aan welke kant van de lijn je zou moeten staan. En dat waren dan vooral de reizigers die met de bus van de ene hotspot naar de andere hadden getrokken. Een beeld van kleurrijke kloosters met om de hoek speciaal eten geserveerd voor toeristen. Een mooi sprookje, maar niet echt de werkelijkheid.
Begrijpen wij dan alles? Nee, absoluut niet. Ook dit deel van China heeft eigenlijk alleen maar meer vragen opgeroepen. Hoe meer je fietst, hoe meer je reist, hoe meer vragen.
Hele banale vragen zoals: waarom spugen Tibetanen tegen de muur van een restaurant en gooien ze daarna de rommel zonder blikken of blozen naar buiten? Maar ook: waarom wordt Boeddhisme niet gezien als een godsdienst maar worden er wel vele verschillende goden vereerd? Wat is de rol van een monnik wanneer hij na zijn "diensttijd" als grootste doel lijkt te hebben om in een zo groot mogelijke auto te rijden? Waarom wordt er zoveel tijd gestoken in het lopen om kloosters heen en het draaien aan gebedsmolens en niet in het opknappen van het land?
Dit is allemaal heel zwart-wit en gelukkig begrijpen we het vaak ook wel. Maar wanneer je fietst kom je ook de minder mooie delen van een land tegen. Delen die de Chinese overheid liever niet aan toeristen laat zien maar wel noodzakelijk zijn om een meer compleet beeld van het gebied te krijgen. Daarom fietsen we ook, omdat het minder makkelijk is.
En net wanneer we er helemaal niets meer van begrijpen worden we thuis uitgenodigd voor de thee, echte yak-thee. Ik ben er van gaan houden maar schijn wel een van de weinigen te zijn. De dochter des huizes is doof. De zoon heeft een tempel in het houten huis gemaakt met beelden van de Dalai Lama en mams is een van de meest vriendelijke vrouwen die we hebben ontmoet. Ze zit bij het raam en zonder een woord te zeggen lijken we elkaar te begrijpen. En dat is mooi, erg mooi.

China, Litang
De toekomst van China? Hoe die eruit ziet? We gaan er geen voorspelling aan wagen. Het land is op alle fronten bezig te veranderen. Een ding is alleen zeker: de wereld kan niet meer om China heen. En dat weten de Chinesen nu ook. Elke onzekerheid over de rol van China in de wereld wordt weggenomen door promotiefilmpjes op de televisie, billboards langs de kant van de weg en lange speeches voor iedereen die het maar horen wil.
Ondertussen bouwen de Chinesen voort. Oude dorpjes worden plat gegooid om plaats te maken voor modern ogende gebouwen die zich moeten meten met westerse varianten. Dorpjes waar minderheden wonen worden klaar gemaakt voor toerisme. Voor het dorpje verschijnt vaak een verzameling van hotels en restaurants. Over het algemeen niet voor de westerse toeristen maar voor de grote toename van Chinese toeristen die in touringcars door het land rijden.
Beijing wijst aan welk dorp "het mooiste dorp" is en dan begint de ontwikkeling, de start van het geld maken. China communistisch? Al lang niet meer.
Ook in kleine dorpen waar we doorheen fietsen zien we ze….de eerste mensen die de maten opnemen, een kaart maken van het gebied. Wat er daarna gebeurt? Een ding is zeker, de toekomst voor deze twee kleine broers zal er heel wat anders uitzien dan het verleden.